Do tematu Poezja trzeba znać różne koncepcje na temat roli poezji i jej twórcy ? od starożytności po współczesność. Trzeba także umieć odpowiedzieć na pytanie: jakie miejsce sztuce, poezji, poetom Ty sam przyznajesz? Będzie to wypowiedź w kwestii, która od wieków jest tematem sporów: ? że niczym jest poezja, sztuka wobec dokonań nauki: medycyny, techniki; po prostu ozdoba, coś dla ducha, lecz nie niezbędna do istnienia ? że tak naprawdę wszyscy chcieliby pisać poezję, ale nikt nie chce jej czytać? ? że sztuka prawdziwa nie może mieć praktycznych celów (mit wzniosłej poezji) ? że tylko sztuka, która przynosi praktyczne korzyści, ma sens (teoria poezji utylitarnej) ? czy poeta to duchowy przywódca narodu, wzniosły mesjasz, czy darmozjad albo po pros-tu ? zwykły rzemieślnik?

Podróż jest jednym z klasycznych motywów literatury. Nie ma bowiem lepszego chwytu, by dać pole do popisu wyobraźni, zebrać przedziwne przygody, opisać dalekie kraje. Ale bardzo ważne wydaje się metaforyczne ujęcie wędrówki, widzianej jako metafora ludzkiego życia. Kim jest człowiek na świecie? Wędrowcem. Czym jest życie ludzkie? Podróżą od narodzin do śmierci. W wielu dziełach literackich ten właśnie aspekt motywu był najważniejszy. I jeszcze ? wędrówka jako dojrzewanie.

Państwo. Postulaty reform, krytyka władzy i błędów w rządzeniu krajem. To inny temat niż miłość ojczyzny, inny niż obraz Polski czy narodu polskiego w literaturze. Inny ? choć pokrewny. Ale dobór lektur i ich interpretacje jednak się różnią.

Ojczyzna to słowo, które jest nam świetnie znane, ale używamy go bardzo rzadko. Jest nacechowane emocjonalnie i kojarzy się od razu z miłością do kraju. Temat ojczyzny i miłości do niej jest zawsze obecny w czasie zawirowań historii, utraty niepodległości, zagrożenia wolności i wojny. Ale być może teraz, kiedy w ankietach większość młodzieży deklaruje chęć wyjazdu z Polski, warto wrócić do tej kwestii? Także na maturze.

?Nieraz Obyczaj stary zawadziłem? ? przyznaje się Norwid i choć trochę szydzi z zaklętych formuł, to pisze obyczaj wielką literą jako coś wielkiego, coś niezwykłego w dziejach ludzi. Bo i jest to rzecz ważna. Obyczaj zespala ludzi silną więzią, tradycja to jeden z elementów definiujących naród. To wielki temat i ozdoba literatury. To także świetny temat na prezentację maturalną. A w kontekście naszej obecności w Unii Europejskiej ? jeszcze ważniejszy.

Rok 2005 był okrągłą rocznicą przyznania Nagrody Nobla Henrykowi Sienkiewiczowi. To świetna okazja, aby podjąć ten temat w prezentacji na egzaminie 2006. Może on być, oczywiście, sformułowany w szerszym kontekście i dotyczyć rangi tej nagrody, motywów jej przyznawania, wszystkich polskich laureatów, albo wręcz odwrotnie ? tych, którzy jej nie dostali, a Twoim zdaniem, powinni?

Nadzieja ? wartość, bez której trudno byłoby człowiekowi żyć. Szczególnie potrzebna w okresie niełatwych doświadczeń osobistych czy historycznych. Na maturze może się zatem pojawić, jeśli nie bezpośrednio, to w prezentacjach dotyczących kondycji człowieka.

To motyw bardzo obszerny. Może pojawić się w postaci dosłownej: z moralnością (lub etyką) w tytule, ale może być też ukryty pod innym hasłem. Często pojawiają się wybory życiowe, refleksje na temat przyczyn zła, kłamstwo i prawda, wybory autorytetu ? wszystkie te tematy mogą się wiązać z kwestią moralności. Wszystkie warianty tematów o moralności w ten czy inny sposób każą zdradzić Twój system wartości, wskazać postawy, które uważamy za godne naśladowania, napiętnować te, które uważamy za niemoralne.

Miłość jako motyw w utworach literackich to temat rzeka. Pojawia się w kulturze wysokiej ? to znaczy u Szekspira, Woltera, Mickiewicza, w dziełach uznanych, o wysokich walorach literackich, takich, których autorów można nazwać artystami. W literaturze niskiej ? w sentymentalnych romansidłach wyciskających łzy mało wybrednym czytelnikom, w seryjnych książkach z serduszkami, kopiujących Trędowatą Mniszkówny itp. też występuje.

Miasto od najdawniejszych czasów fascynowało, a zarazem budziło przerażenie. Człowiek marzył o mieście ? tu widział nowe możliwości, szansę na karierę, wzbogacenie się czy samorealizację. Często jednak mieszkając w nim, czuł się przytłoczony jego ogromem, pragnął ukojenia duszy w jakimś spokojniejszym miejscu. Miasto ? to nie tylko gwarne ulice, siedziba władz, okazałe budynki, ośrodek kultury i sztuki. Zabieganym mieszkańcom wydaje się często olbrzymią machiną napędzaną demoniczną siłą, która niszczy wszystko to, co jej nie ulega. Jak wobec tego widzi miasto literatura ? jako ośrodek kulturalny i ekonomiczny, teren przygód i możliwości czy raczej podkreśla destrukcyjny wpływ miasta na życie ludzi?

Małe ojczyzny to temat modny. W dobie zjednoczonej Europy ? nazywanej niekiedy Europą ojczyzn ? pojęcie ojczyzny zaczyna nabierać nowego charakteru. Świat staje się coraz wyraźniej globalną wioską, nie tylko dzięki nowoczesnym środkom komunikacji takim jak internet. Coraz bardziej jednolita okazuje się kultura (przede wszystkim kultura masowa), zanikają cechy narodowe, bo też poszczególne kraje coraz mniej zaczynają się od siebie różnić. I właśnie w takim świecie coraz bardziej ? jak twierdzą socjolodzy ? potrzebujemy korzeni kulturowych, etnicznych, religijnych itp. Szukamy miejsc swoich, tzn. oswojonych, w których czujemy się dobrze i z którymi jesteśmy silnie związani. Mamy więc z jednej strony globalizację i tym samym uniwersalizację kultury, z drugiej zaś ? regionalizm. I te dwie tendencje wcale nie muszą się ze sobą kłócić.

ola literatury, jej cele, zadania pisarzy ? to dość popularny temat z grupy ?dzieła literackie?. Tematy tego typu formułowane są tak, by maturzysta przedstawił swój system wartościowania książek, zaproponował listę arcydzieł ? lub właśnie pokontemplował zadania literatury.

To temat prezentacji pojawiający się wciąż jeszcze niezbyt często, jednak mający wielką przyszłość. Teoria tak ?niezwykła?, zatem i ?rewolucyjna?, głosząca, że na historię literatury można spojrzeć także poprzez obecność w niej kobiet, przyjmuje się w szkolnych tematach raczej z wolna, choć jest obecna w kulturze od jakichś stu lat.

Historia jest nauką o minionych dziejach ludzkości. Jest też nauczycielką życia ? jeśli ktoś chce się uczyć. Jest tematem wielu ksiąg, ale też jest rzeczywistością, która staje się się na naszych oczach. Możemy mieć wpływ na jej bieg ? ale tylko czasem. Częściej jest siłą odgórną, nadrzędną, żywiołową, która ? jak przystało na ?wicher historii? ? rujnuje zwykłe życie porządnych ludzi. Tak ? jest to problem godny prezentacji. Proponujemy spojrzeć na temat nie według wydarzeń historycznych, lecz według zagadnień i dzieł.