To jeden z tematów nie do uniknięcia. Pogarszająca się sytuacja zewnętrzna i wewnętrzna kraju, zwiększająca się dominacja magnaterii i osłabienie władzy królewskiej niejako zmuszały barokowych twórców do zdecydowanego stanowiska, czyli zwrócenia uwagi na największe wady ustroju i egoistyczną postawę Sarmatów.

Motyw Polska i Polacy wpisuje się w krąg zagadnień narodowych, szczególnie ważnych w specyficznych momentach dziejowych. Dziś też jest to temat szczególnie istotny, bo w wyniku wejścia Polski do Unii Europejskiej dyskutuje się o kwestii zachowania naszej narodowej tożsamości i odrębności.