Jaka jest oświeceniowa Polska? Może to już kraj europejski, a może Ciemnogród, w którym rządzą ciemnota i konserwatyzm. Spojrzenie oczami cudzoziemca pozwala na zachowanie dystansu ? niezbędnego, by obiektywnie ocenić polskie sprawy. Jeszcze lepiej, jeśli obserwator nie ograniczy się tylko do zauważania jakichś faktów, ale będzie też próbował je skomentować. Polecenie daje dużą swobodę w doborze treści i opinii. Jest atrakcyjne z jeszcze innej przyczyny ? pozwala zapomnieć o rozprawce i poszukać ciekawszej, bardziej oryginalnej formy. Może opowiadanie? Reportaż? List? Może dziennik czy pamiętnik? Artykuł? Możliwości jest niemało. Temat pozwala wykazać się talentami literackimi, a także rozległą wiedzą o epoce ? niezbędna będzie znajomość kultury, polityki, problemów społecznych. To polecenie dla ambitnych. Tylko uważajcie na anachronizmy! Cudzoziemiec nie może wysiadać z pociągu ani nadawać telegramu, bo ich jeszcze w XVIII w. nie było.

Czy nasza kultura jest zaściankowa, hermetyczna, niezrozumiała dla Europy i świata, czy przeciwnie ? zawsze była uniwersalna? Wydaje się, że zdecydowanie łatwiej i precyzyjniej jest nam określić polskość. Podświadomie słysząc to pojęcie, wyobrażamy sobie biały dworek szlachecki, szarże ułańskie, powstańcze zrywy, brawurowy, często spektakularny patriotyzm czy wir par tańczących poloneza. Zdecydowanie mniej ostra wydaje się europejskość. Bo i cóż to takiego? Gdzież szukać jej korzeni ? czy w Basenie Morza Śródziemnego, a może w romantyzmie Północy? Dyskusyjna jest także kwestia, gdzie przebiegają granice między tym, co swojskie, ojczyźniane, a pewną duchową i kulturalną wspólnotą, dziedzictwem dorobku myśli i wyobraźni, wspólnym dla Starego Kontynentu. Do jakiej prezentacji?

Ojczyzna to słowo, które jest nam świetnie znane, ale używamy go bardzo rzadko. Jest nacechowane emocjonalnie i kojarzy się od razu z miłością do kraju. Temat ojczyzny i miłości do niej jest zawsze obecny w czasie zawirowań historii, utraty niepodległości, zagrożenia wolności i wojny. Ale być może teraz, kiedy w ankietach większość młodzieży deklaruje chęć wyjazdu z Polski, warto wrócić do tej kwestii? Także na maturze.