Zanim przystąpisz do pisania, przejrzyj albumy poświęcone historii architektury (najlepiej sakralnej) lub choćby obejrzyj zdjęcia gotyckich katedr zamieszczone w podręczniku lub encyklopedii. Przypomnij sobie ważne pojęcie, jakim jest tekst kultury. Czy umiesz podać choćby intuicyjną definicję tego pojęcia? Bardzo ważne jest, abyś odpowiedział na pytanie, jak rozumiesz zawartą w temacie tezę. Nie musi to być odpowiedź wzorowana na podręcznikowych definicjach, lecz Twoja własna. Potraktuj to zdanie jako jeden wers wyrwany z kontekstu jakiegoś wiersza. Jest wtedy szansa (duża!), że odpowiedź na to pytanie może być bardzo ważnym, ciekawym elementem Twojej pracy.

Temat idealny na klasówkę ze średniowiecza albo wypracowanie domowe. Nietrudno je napisać, jeśli zna się materiał. Wystarczy wymienić i pokrótce scharakteryzować średniowieczne ujęcia śmierci w literaturze i sztuce. Można posunąć się dalej i dać własny komentarz do słów Seneki.

Po opracowaniu lektury pt. Pieśń o Rolandzie, a także po lekcjach o wzorcach parenetycznych, bardzo prawdopodobny jest właśnie taki temat. Musisz wykazać się w nim wiedzą o średniowiecznych ideałach, ze szczególnym uwzględnieniem rycerza, ale też własnym zdaniem i umiejętnością formułowania sądów. Zwróć uwagę, że w poleceniu jest zawarta ważna wskazówka ? praca ma dotyczyć rozważań na temat średniowiecznych rycerzy, nie może to być wyłącznie ich opis. Już we wstępie możesz wyraźnie zaznaczyć, jakie jest Twoje zdanie na temat ideału rycerza. Dużo ciekawsze wydaje się bowiem poznanie duszy wymienionych postaci, dyskusja o wyborach i systemie wartości niż opowiadanie o kolejnych postaciach.

Masz pewną tezę i musisz ją udowodnić, dobierając uzasadnione argumenty. We wstępie dobrze byłoby wyjaśnić, co rozumiesz przez symbole krzyża i miecza, do jakich wartości się one odwołują. Zauważ, że w tym temacie możesz wykorzystać nie tylko literaturę (hagiografia, epos rycerski, romans rycerski). Dobre wrażenie wywoła znajomość (choć w niewielkim stopniu) zagadnień historycznych i kulturowych, dotyczących tej epoki.

Temat dość łatwy, ale wymagający sporej wiedzy i umiejętności jej uporządkowania, a także poparcia przykładami literackimi. Możesz nawiązać do postaci rycerzy znanych ci z literatury (niekoniecznie średniowiecznej). Możesz także (np. w końcowej partii swojej pracy zastanowić się, czym jest etos rycerza dzisiaj, czy istnieje i jak funkcjonuje pojęcie rycerskości.

Temat dla ambitnych. Obowiązuje duża wiedza o epoce, zarówno literacka, jak i ogólnokulturowa. Dodatkową trudność stwarza sformułowanie tematu ? jego rozwinięcie wymaga w zasadzie formy rozprawki. Możesz, oczywiście, tak przeprowadzić wywód i argumentację, by odpowiedź nie była jednoznaczna. Potrzebna będzie znajomość terminów (teocentryzm, uniwersalizm, danse macabre) i stylów sztuki średniowiecznej.

Historycy i socjologowie chętnie rozpatrują zmiany, jakie zaszły u człowieka i w człowieku na przestrzeni dziejów. Dzięki nim możemy całkiem nieźle poznać staropolską obyczajowość, modę, kulturę polityczną i stosunek do religii. Niestety, mało uwagi poświęcają oni miłości. Pozostaje nam więc bazować głównie na tym, co piszą poeci. Wyrafinowany Morsztyn oddziaływał na twórców młodopolskich i współczesnych. Zaś swego rodzaju legendą narodową stała się wielka miłość Zygmunta Augusta i Barbary Radziwiłłówny oraz Jana Sobieskiego i Marysieńki.

Taki temat wydaje się ciekawszy, ponieważ jest w mniejszym stopniu odtwórczy. Celem będzie nie pokazanie utworów od średniowiecza do oświecenia, lecz Twoich poglądów na ich temat. Masz też większą swobodę wyboru formy. To niekoniecznie musi być rozprawka! Wpisana w podobny temat subiektywność pozwala na napisanie np. eseju. Nie ma jednej recepty na taką pracę, bo różne rzeczy mogą Ci się podobać i nie podobać w literaturze przedrozbiorowej. Tego, co znajdziesz niżej, nie traktuj więc jako jedynych słusznych wniosków, podajemy kwestie, które warto przemyśleć.

Oto temat, który daje możliwość wykazania się dobrą znajomością nie tylko literatury, ale też filozofii. Daje dużą swobodę ? nie narzuca żadnych konkretnych przykładów, aspektów problemu, punktów widzenia. Może poza jednym, tym zawartym w temacie. Ale stwierdzenie, że człowiek od najdawniejszych czasów szuka szczęścia, jest właściwie truizmem! Polecenie wymaga mądrego wyboru przykładów i przemyślanego ułożenia ich w tekście pracy. Nie kieruj się kolejnością epok! Raczej zadaj sobie pytanie, z czym ludzie różnych epok utożsamiali szczęście. Bez trudu zauważysz, jak często powtarzają się identyczne odpowiedzi.

Polecenie ciekawe zwłaszcza dla uczniów, którzy mają pisarski talent i czują niedosyt przy tradycyjnych rozprawkach. Tym razem mogą wykorzystać wyobraźnię ? spór pomiędzy przedstawicielami trzech różnych epok może przyjąć kształt dialogu, wywiadu? Trzeba tylko pamiętać, by nie skupić się na rzeczach drugorzędnych, np. na okolicznościach spotkania (żadnych snów! ? taki motyw pojawiał się setki razy). Ważne jest to, co uczestnicy sporu mają do powiedzenia. Temat pracy pozwala na wykazanie się szeroką wiedzą ? rozmówcy mogą przecież odwoływać się do filozofii, kultury, cytować utwory? Przede wszystkim konieczna jest dobra znajomość losów i poglądów przywoływanych postaci.

Bardzo popularny temat, sprawdzający znajomość poznawanych w szkole ?kanonicznych? tekstów, takich jak Legenda o św. Aleksym czy Pieśń o Rolandzie, a także umiejetność ich syntezy. Warto przygotować się do pisania takiej właśnie pracy (oczywiście temat może być lekko zmodyfikowany, lecz sens pozostaje ten sam). Zaprezentuj wzorce, czyli wymień cechy idealnego władcy, ascety i rycerza. Koniecznie podeprzyj się znajomością tekstów literackich ? to bardzo ważny element pracy. Ustosunkuj się do pytania zawartego w temacie. Odpowiedź na nie jest prosta ? te wzorce parenetyczne dawno już się zdezaktualizowały, ich czas minął wraz z końcem średniowiecznej kultury. Każda epoka ma własne wzory osobowe ? ta, w której żyjemy, także...

Można się domyślać, że chodzi o miłość łączącą kobietę i mężczyznę, nie zaś miłość człowieka do Boga, władcy do narodu czy matki do dziecka. Takich dzieł nie będzie wiele ? możemy bazować właściwie tylko na historii wielkiego uczucia Tristana i Izoldy, najsłynniejszej pary kochanków w literaturze średniowiecznej. Nic dziwnego, skoro małżeństwa zawierane były często z rozsądku (małżeństwa dynastyczne), wola młodych ludzi wstępujących w związki małżeńskie nie miała większego znaczenia. To rodzice wybierali żony i mężów dla swoich dzieci; często kontrakty małżeńskie były zawierane, gdy przyszli małżonkowie mieli po kilka lat. Dlatego średniowieczna historia miłosna to często tragiczne dzieje rozłączonych kochanków. Bohaterowie nie mogą najczęściej (choć nie zawsze) połączyć się węzłem małżeńskim.

TEST Z WIEDZY O ŚREDNIOWIECZU